Tìm ý tưởng kinh doanh và xây thương hiệu bằng chính mình

Ý tưởng tốt thường đến từ chính cuộc đời bạn. Và trong một thị trường mà ai cũng ồn ào, thứ duy nhất không ai bắt chước được là con người thật của bạn.

1Ba nguồn ý tưởng kinh doanh

Giả sử bạn vừa nghỉ việc và hỏi Hormozi nên làm gì. Ông nói ý tưởng kinh doanh thường đến từ một trong ba chữ P:

1. Pain (nỗi đau): một vấn đề chính bạn đang gặp. Ví dụ: bạn bị dị ứng một loại thực phẩm và không tìm được bánh pancake nào phù hợp. Hẳn có nhiều người khác cũng thế, vậy hãy làm pancake ngon cho họ.
2. Profession (nghề cũ): kỹ năng bạn học được khi đi làm thuê. Đây là cách đã được chứng minh, vì nền kinh tế đã trả tiền cho đúng công việc đó. Doanh nghiệp nào cũng có thể chia nhỏ thành các đầu việc (bán hàng, marketing, chăm sóc khách hàng, thiết kế, làm web...). Bạn chỉ cần giỏi một việc là có thể bán kỹ năng đó mà không phải báo cáo cho sếp nào.
3. Passion (đam mê): thứ bạn vốn thích và sẵn sàng dành thời gian cho nó.

Có đủ cả ba thì "khả năng thất bại gần như bằng không". Nhưng chỉ cần một là đủ. Ngay cả một đam mê "vô dụng" như mô hình ô tô cũng có rất nhiều hướng kinh doanh: sản xuất, dịch vụ độ xe đua mô hình, sưu tầm và mua bán, làm nội dung hướng dẫn...

2Vì sao nỗi đau là lợi thế

Theo Hormozi, hiểu khách hàng thật sâu là điều tối quan trọng để làm ra sản phẩm xuất sắc. Có hai cách để có hiểu biết đó: nghiên cứu cực nhiều, hoặc chính bạn là khách hàng.

Ông lấy ví dụ của mình. Từ lớp 8, ông bị khó thở bằng mũi và đã thử mọi sản phẩm hỗ trợ trên thị trường, mỗi loại dùng cả tháng, kể cả hàng nước ngoài. Ông biết rõ ưu nhược điểm của từng loại, nên có thể đưa ra giả thuyết sửa lỗi tốt hơn hẳn. Giả thuyết đó cũng thuyết phục nhà đầu tư hơn, vì nó đi kèm một câu chuyện.

Ông kể thêm về người đã đầu tư vào chuỗi rạp Regal Cinemas khi họ mới có một rạp, lúc ngành rạp chiếu phim đang đi xuống. Lý do ông ấy rót tiền: người sáng lập biết mọi thứ về ngành, đến cả giá một hạt bắp rang. "Người này hiểu quá rõ thì không thể thất bại."

3Câu chuyện, "người truyền giáo" và sự ám ảnh

Steven nhận xét: nếu Hormozi chào hàng "miếng dán mũi bền hơn 20%, nong mũi rộng hơn 20%", nó kém hấp dẫn hơn nhiều lần so với câu chuyện cậu bé ngủ với bàn tay áp lên mặt để giữ lỗ mũi mở. Câu chuyện đó chính là chiến dịch marketing 5 năm trên TikTok và Instagram.

Hormozi nhắc tới khung người truyền giáo và lính đánh thuê (missionaries and mercenaries):

• Lính đánh thuê lập luận bằng logic: "thị trường đang tăng, khảo sát cho kết quả tốt, đúng thời điểm thì sẽ bùng nổ". Có người vẫn thành công theo cách này.
• Người truyền giáo làm vì đã tự trải qua nỗi đau và không muốn ai phải chịu như mình. Doanh nghiệp vẫn phải có mô hình kiếm tiền, nhưng động lực gốc là sứ mệnh. Theo Hormozi, đây thường là những người kiếm được nhiều tiền nhất.

Một bài học "meta": trình diễn hoặc làm mẫu luôn thuyết phục hơn mọi lời khẳng định. Muốn gọi vốn hay tuyển người, hãy kể vì sao bạn quan tâm đến vấn đề này. Nhà đầu tư có thể không quan tâm dụng cụ nhà bếp, nhưng họ thấy rõ cô gái này thì quan tâm thật. Thứ mọi người muốn thấy là sự ám ảnh.

Hormozi kể lời một người bạn từng lo dinh dưỡng cho đội tuyển Olympic của một quốc gia. Người ta hay hỏi nhà vô địch có gì mà mình không có. Hỏi ngược lại mới đúng: họ thiếu gì? Họ thiếu nút tắt. Họ không dừng lại, mọi thứ trong đời đều hướng về một mục tiêu.

4Mục tiêu càng lớn, đường càng hẹp

Hormozi kể về một người làm IT mê trò Dungeons & Dragons. Anh ấy chỉ muốn kinh doanh quanh đam mê này đủ để bỏ nghề IT. Anh sẽ không thành tỷ phú, nhưng đó cũng không phải mục tiêu của anh. Điều quan trọng là rõ ràng mình muốn gì.

• Muốn kiếm 10 triệu USD: gần như ngành nào cũng làm được.
• Muốn kiếm 100 triệu USD: vẫn gần như ngành nào cũng được, nếu đủ thời gian.
• Muốn kiếm hàng nghìn tỷ USD: con đường hẹp lại, gần như chắc chắn phải là công nghệ, có lẽ có AI.

Ông cho rằng muốn "giàu nhất thế giới" là mục tiêu tệ, thường do chưa nghĩ kỹ. Về mặt tiêu dùng thực tế, khoảng 25 triệu USD đã đủ để ăn nhà hàng đắt nhất, ở khách sạn tốt nhất, lái xe đẹp nhất.

5Cuộc chơi giành sự chú ý năm 2025

Steven đặt tình huống: "Tôi là huấn luyện viên cá nhân, một ngành đã bão hòa. Năm 2025 tôi nên xây dựng sự chú ý thế nào?"

Điều Hormozi sẽ không làm: cố "khoa học hơn dân khoa học". Trừ khi bạn có bằng tiến sĩ, luôn có một tiến sĩ vừa cơ bắp hơn vừa hiểu biết hơn đang làm nội dung. Bạn sẽ không thắng ở đó.

Điều nên làm: dựa vào thứ độc nhất là chính bạn. Dấu vân tay của bạn là duy nhất, và cuộc đời bạn cũng vậy.

Ông tự phân tích thương hiệu của mình thành các "xô" (buckets): một chút triết lý, rất nhiều kinh doanh, marketing và bán hàng, một ít thể hình (vì xuất thân từ ngành gym), chuyện về vợ ông là Leila, và chút hài hước khô khan vì ông xem nhiều hài kịch. Không chỉ các xô là độc nhất, tỷ lệ giữa các xô cũng khác nhau ở mỗi người.

Logic kinh doanh phía sau:

• Phần lớn sản phẩm, dịch vụ đã bị hàng hóa hóa (commoditized). Nói thật, bạn khó mà giỏi hơn hẳn các huấn luyện viên khác, nhưng bạn khác họ.
• Khách hàng vốn sẵn sàng mua của bất kỳ ai. Sự yêu mến thương hiệu khiến họ chọn mua của bạn. Ví dụ là nước uống Prime: có nhiều sản phẩm tương đương, nhưng nếu thích người sáng tạo và giá ngang nhau, người ta "bỏ phiếu bằng tiền" cho họ.
• Kế hoạch cho huấn luyện viên năm 2025: dài hạn là làm nội dung, ngắn hạn là chủ động liên hệ người quen và đưa ra lời mời hấp dẫn để họ thử.

Steven bổ sung: điểm chung của mọi nhà sáng tạo thành công anh từng thấy là can đảm là chính mình. Khi mới bắt đầu, anh từng đăng những câu sáo rỗng kiểu "mọi chuyện xảy ra đều có lý do". Phải mất vài năm anh mới "thả lỏng" để là chính mình trên mạng. Vì là độc nhất, con đường này không có bản thiết kế sẵn, nên ai cũng có xu hướng bắt chước người khác cho an toàn.

6Đừng pha loãng bản thân

Hormozi kể có lần bị chỉ trích vì một bài đăng trên X và định "nói nhẹ đi". Vợ ông, Leila, nói ông đừng bao giờ pha loãng bản thân: người cần thông điệp đó nhiều hơn người ghét nó. Muốn tạo khác biệt lớn thì luôn có một lực ngược chiều tương đương. Phiên bản bị pha loãng sẽ trở thành nội dung giống mọi người khác.

Một số ý sâu hơn trong đoạn này:

• Lý tưởng mâu thuẫn: công lý và lòng khoan dung, đa dạng và nhất quán, tôn trọng truyền thống và đổi mới. Ai cũng đồng ý cả hai vế đều tốt. Câu hỏi luôn là "bao nhiêu". Vì vậy bạn nghiêng về bên nào cũng sẽ bị phía kia công kích, và họ cũng có lý. "Dấu vân tay" của một nhà sáng tạo là khi khán giả đoán đúng bạn sẽ chọn bên nào trong một tình huống.
• Thương hiệu là bức tranh khảm (mosaic): mỗi nội dung là một viên gạch một màu. Xem một video thì chưa biết bạn là ai, xem một nghìn video thì thấy toàn cảnh. Đừng tính toán máy móc kiểu "một bài về gia đình, một bài về tài chính". Cứ là chính mình, tỷ lệ sẽ tự hình thành.
• Được phép thay đổi: podcast đầu tiên của Hormozi (tháng 7/2017) ghi lại hành trình từ 90 ngày sau khi ông mất hết tiền. Tập 8 có tên "Đừng xây thương hiệu" (Stop branding), và giờ ông đã đổi quan điểm. Có thông tin mới mà không đổi ý mới là vấn đề. Nếu luôn là chính mình, thay đổi sẽ diễn ra từ từ và tự nhiên.
• Bị ghét là chi phí cố định: không ai được tất cả mọi người yêu quý, vậy thì thà bị ghét vì là mình. Steven nhắc lời Jane Wurwand (nhà sáng lập Dermalogica): muốn chạm tới 20% khách hàng của mình, phải sẵn sàng làm phật lòng 80% còn lại. Khi đứng hẳn về một phía, bạn mặc nhiên đứng ngược phía kia.

Ví dụ hai người nhắc tới là quảng cáo mới của Nike với Willem Dafoe. Hormozi thấy nó đưa Nike về đúng tinh thần gốc: Nike nghĩa là chiến thắng, mà đã có người thắng thì phải có người thua. Steven đăng nó lên LinkedIn: khoảng 80% trung lập hoặc bực bội, 20% nói "đó chính là tôi". Lần đầu sau rất lâu, anh muốn mua quần short Nike.

Câu hỏi tự suy ngẫm

1. Có vấn đề nào bạn đã chịu đựng nhiều năm và hiểu rõ hơn hầu hết mọi người không?
2. Nội dung bạn đang đăng có thật là bạn, hay là phiên bản đã bị "pha loãng" cho an toàn?
3. Bạn sẵn sàng làm phật lòng nhóm người nào để phục vụ thật tốt nhóm người bạn muốn?

Từ khóa & khái niệm

Pain · Profession · Passion · nỗi đau · nghề cũ · đam mê

Ba nguồn ý tưởng kinh doanh theo Hormozi. Chỉ cần một là đủ để bắt đầu.

Missionaries vs. mercenaries · người truyền giáo và lính đánh thuê

Người làm vì sứ mệnh đã tự trải nghiệm, so với người làm vì phân tích thị trường và lợi nhuận.

Commoditized · bị hàng hóa hóa

Sản phẩm, dịch vụ không còn khác biệt đáng kể giữa các bên bán, nên khách chọn theo giá hoặc theo người.

Brand affinity · sự yêu mến thương hiệu

Lý do khách chọn mua của bạn thay vì của người khác khi sản phẩm tương đương nhau.

Mosaic · bức tranh khảm

Hình ảnh ẩn dụ: thương hiệu là tổng hợp hàng nghìn nội dung nhỏ, mỗi cái một "màu".

Nguồn

• Video gốc: The Man That Makes Millionaires: Turn $0 to $10k With This Step By Step Formula! Alex Hormozi, kênh The Diary Of A CEO (Steven Bartlett), phát hành 13/02/2025.
• Bài viết dựa trên bản chép lời tự động của YouTube, nên một số tên riêng có thể chưa chính xác.
• Bản diễn giải phục vụ học tập. Mọi quyền với nội dung gốc thuộc về tác giả.